Kayseri piskoposu olan aziz Basileios yaklasik 329′da Kayseri’de dogmus, muhtemelen 1 Ocak 379′da yine burada ölmüstür. Bayram günleri 1 ve 2 Ocak’tir. Iki erkek kardesi; Nyssa’li Gregorius ve Sebaste’li Petrus da piskopostu, kizkardesi Azize Makrina ise örnek bir münzeviydi. Istanbul ve Atina’da aldigi egitimin temeli Hiristiyan ve klasik kültüre dayanan Basileios, egitimi sirasinda Nazianzos’lu Gregorius ile tanismis ve yasamlari boyunca arkadasliklari devam etmistir. Gelecegin imparatoru olan Julian da ögrencisidir. Hitabet ilmi ve manastir hayati ile ilgilenen Basileios, Misir ve Suriye’deki manastirlara yaptigi yolculuklardan sonra Anadolu’da Neokaiseria (Niksar) yakinina yerlesmistir (Baldwin-Kazhdan-Sevcenko 1991: 269).
Basileios manastir sistemine adini veren kisidir. Dogu Kilise Babalari’ndan olan Kayseri’li Basileios klasik gelenek ile hiristiyan inanci arasinda bir sentez yaratarak önemli bir rol oynamistir. Bu sentez daha sonra Bizans ilahiyatinin temel dayanagi olmustur (Talbot 1999: 165-166).
Basileios 4.yy. ortalarinda Kappadokya’da kurdugu manastir için kurallar hazirlamistir. Misir, Suriye ve Filistin’de gelisen manastir sistemini yeterli ve uygun bulmadigindan Pakhomios tarzi manastir sistemini çesitli degisikliklerle Anadolu’ya uyarlamaya çalismistir. Tarikat manastirlarindan yana olan Basileios tek basina yasamayi onaylamamistir. Basileios, Misir’in kalabalik manastirlarini gereginden büyük buldugu için de manastirlari küçültmüstür.
Kesisin itaatkarligini en önemli erdem sayan Basileios çilekeslik ve nefsin köreltilmesinde asiriya varmayi yasaklamis, özel olarak oruç tutmak isteyen kesislerin baskesisten izin almasi kuralini getirmisti. Pakhomios sisteminden önemli bir ayricaligi Basileios manastirlarinin çöllerde degil kentlerde kurulmus olmasidir, böylece kesisler insanlardan uzak yasamak yerine, onlara yardimci olabilecek ve hiristiyan yasami hakkinda örnek teskil edecekti.
Kilise apsisinde
Basileios’un rahip ve rahibeler için yazdigi Büyük kurallarinin uzun ve kisa olmak üzere iki versiyonu vardir ve en etkileyici yani Misir kesislerinin bagnazligindan ve sütun üzerinde yasayan Suriye’li stilitlerden farkli olarak ortaya koydugu ilimlilik ve pratikliktir. Bunda Yunan akilciliginin ve Eski Yunanlilarin benimsedigi “fazlasi zarar” sözünün etkisi açiktir (Talbot 1999: 166-167). Bu kurallarin hem Bizans’ta hem de imparatorlugun disinda manastir sisteminin gelismesinde büyük etkisi olmustur (Baldwin-Kazhdan-Sevcenko 1991: 269).
Basileios, liturji yazari olarak bir kilise apsisinde piskoposlarin ayininde onlarin basinda muntazaman tasvir edilmistir. 7.yy.’a ait bir Sinai ikonasinda oldugu gibi tasvirlerinde sivri siyah sakalli ve dar yüzlüdür . Konya’li Amphilokios’un (pseudo) kaleme aldigi Vitasindan bazi olaylar Roma kiliselerinde 9-10.yy.’da tasvir edilmistir. Ayrica 9.yy.’da Paris Gregorius el yazmasinda çesitli sahneler tasvir edilmistir.
Bu sahnelerden bazilari 11.yy.’a ait bir Homilye’de tekrar resmedilmistir. Ohri, Hagia Sophia kilisesinde kendi liturjisi sirasinda tasvir edilmistir. Bu konu Basileios liturjisinin metnini içeren rulolarin baslangicinda da görülür. Daha geç tasvirlerde, bugün Houston’da De Menil Koleksiyonunda bulunan 13.yy.’a ait bir ikonada oldugu gibi Vitasindan anlatimci sahneler vardir (Baldwin-Kazhdan-Sevcenko 1991: 269-270).
Ayrica; Ihlara vadisinde 12.yy.sonu-13.yy.basina tarihlenen Bezirhane veya Bezirana kilisesinde Nazianzos’lu Gregorius, Ioannes Khrysostomos, Athanasios ve Nikolaos gibi piskoposlarla birlikte apsis kubbesinde (Ötüken 1990: 45-46); Göreme, Kizlar kilisesinin üzerinde yer alan sapelin dogu duvarinda (Ötüken 1987: 46); resimleri 11.yy.’a tarihlenen yapilardan 27.nolu kilise, (Ötüken 1987: 56); H.Onuphorios (Yilanli) kilisesinde tonozun batisinda (Ötüken 1987: 56) ve 5.no.lu kaya üzerindeki kilisenin duvarlarinda (Ötüken 1987: 60) Aziz Basileios’un tasviri bulunmaktadir.
Read More about Aziz Artemios
